Απασχόληση, εισοδήματα, επενδύσεις.

Διαβάστε επίσης

Του ΘΑΝΑΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ*

Οι δείκτες της ανεργίας, των μισθών και των δαπανών είναι ενδεικτικοί  για το μέγεθος ή τη συρρίκνωση της ανάπτυξης. Η οικονομική μεγέθυνση ήταν ούτως ή άλλως πενιχρή και περιορισμένη, εξάλλου βγαίναμε από αυστηρό πρόγραμμα επιτήρησης. Αλλά το τελευταίο τρίμηνο του  ‘19, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, μπήκαμε και σε ύφεση. Το ‘20, ο κορωνοιός  εδωσε νέο σπρώξιμο προς τα κάτω, φτάνοντας την ύφεση το δεύτερο τρίμηνο στο 15%, ευελπιστώντας να  κλείσει η χρονιά λίγο  κάτω από το 10%.

Το ερώτημα είναι αφού οι δυσκολίες ανάκαμψης υπήρχαν και προ κορωνοιού, ποιο είναι το μέλλον της οικονομίας ;

Ήδη από το 2013 ο Larry Summers  ή ο Paul Krugman , με αφορμή την χρηματοπιστωτική κρίση και τον τρόπο που την αντιμετώπιζε το ΔΝΤ και η Ευρωπαϊκή ¨ηθική¨ λέγανε  πως η ανεπαρκής  οικονομική μεγέθυνση, αναδεικνύει χαρακτηριστικά μιας μακροχρόνιας δομικής στασιμότητας, που απειλεί την παγκόσμια οικονομία  για πολλά  χρόνια.

Αιτία είναι το πλεόνασμα , η αποθησαύριση και η συσσώρευση ( αποταμίευση) ανενεργού πλούτου, σε παγκόσμια κλίμακα (δες φορολογικούς παραδείσους) , που προκαλεί έλλειμα επενδύσεων. Αποδείχθηκε πως  τα αρνητικά επιτόκια των καταθέσεων δεν ήταν αρκετά  για να εξαναγκάσουν να επενδυθεί παραγωγικά ένα μέρος του συσσωρευμένου πλούτου.

¨κάτι έχει αλλάξει στη λειτουργεία των δυτικών οικονομιών. Η οικονομική στασιμότητα και η ύφεση φαίνεται ότι γίνονται ενδημικά χαρακτηριστικά των δυτικών οικονομιών.¨

Με άλλα λόγια  δεν δημιουργείται ικανοποιητική ζήτηση , εδώ και πολλά χρόνια, ενώ  και η  επίδραση από μόδες και φούσκες άλλοτε στην τεχνολογία ή άλλοτε στα ακίνητα, προορίζεται όλο ένα και περισσότερο.

Φαίνεται δε πως εξαντλείται και η δυνατότητα  παρέμβασης νομισματικής  πολιτικής, από τις κεντρικές τράπεζες με την μόνιμη μείωση επιτοκίων και τα παρατεταμένα προγράμματα  ποσοτικής χαλάρωσης.  Δείχνει ν να μην έχουν πια την δύναμη να αντιστρέψουν την κατάσταση. Εξάλλου η αύξηση προσφοράς  χρήματος , αύξησε και τη συσσώρευση ρευστότητας. Τα τελευταία χρόνια η αύξηση αποθησαύρισης  ήταν αποτέλεσμα  αυτής της  πολιτικής.

Θα ήταν πιο λογικό να  προτρέψουν τον κόσμο να ξοδέψει περισσότερο. Ή να επιφέρουν υψηλότερο πληθωρισμό…ή αύξηση των μισθών  ή έμφαση τις δημόσιες επενδύσεις  ή μια στροφή στην πράσινη ενέργεια.…(αλλά αυτό θα σήμαινε διάθεση ανατροπής ή μεταρρύθμισης  του συστήματος..  .)

 Ζούμε εδώ και χρόνια το παράδοξο της λιτότητας, όπου η αποθησαύριση , η   εξοικονόμηση, πλήττει την οικονομία, πλήττει και τις επενδύσεις. Αλλά παρατηρήσαμε   υψηλότερη αποτίμηση μετοχών. Οι μετοχές δηλαδή αποδίδαν  πολύ καλύτερα από την  οικονομική ανάπτυξη και δημιουργούσαν συσσώρευση κεφαλαίων.  ( και …….αύξηση ανισοτήτων.)

Η ελληνική οικονομία παρουσιάζει όλο και περισσότερο, με τις ιδιαιτερότητες της φυσικά, τα χαρακτηριστικά  που προκαλεί η μακροχρόνια δομική στασιμότητα.. Η αδυναμία δαπάνης  γίνεται όλο και πιο φανερή και μάλιστα όχι μόνο στην κρίσιμη επενδυτική δαπάνη, αλλά και στην καταναλωτική.

Η ελληνική οικονομία παρουσιάζει επίσης  χαρακτηριστικά  που εντείνουν κι άλλο αυτή την κατάσταση, όπως  το έντονο  δημογραφικό , ο μηδενικός  ή  αρνητικός πληθωρισμός  παρά την καταγεγραμμένη  αύξηση των τραπεζικών καταθέσεων, με μηδενικό επιτόκιο και χωρίς να συνυπολογίζονται οι αποταμιεύσεις που παραμένουν καταχωνιασμένες. Το πρώτο τετράμηνο του ’20 καταγράφηκαν   5,9 δις ( και 400δις ,στην υπόλοιπη Ευρώπη.)

Εντείνονται επίσης τα προβλήματα, όταν αποφεύγουμε να συνειδητοποιήσουμε  την υστέρηση που έχουμε στο διαρκές  μεταβαλλόμενο περιβάλλον τα τελευταία χρόνια , η covid 19 προφανώς το χειροτέρεψε αλλά και επισπεύδει την ανάγκη προσαρμογής,  στην τεχνολογία ( τεχνητή νοημοσύνη , 5G , internet of things), την κλιματική αλλαγή, το μεταναστευτικό- προσφυγικό, τις   γεωπολιτικές εξελίξεις .

Αλλά το μεγαλύτερο πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας είναι όμοιο με  το κοινωνικό, είναι η ανασφάλεια και η αβεβαιότητα , με μεγαλύτερη ένταση από την υπόλοιπη Ευρώπη, λόγω βίωσης απανωτών,  πολλαπλών κρίσεων. Έντασης που δεν την ανακουφίζουν  οι πολιτικές προοπτικές, της κυβερνητικής διαχείρισης. Δεν κατορθώνουν να εμπνεύσουν εμπιστοσύνη και  αίσθημα ασφάλειας  , το μπερδεύουν με την καταστολή, έχουν έλλειμα σταθερότητας και απουσία σχεδίου ανάταξης. Ακολουθούν δειλή οικονομική  πολιτική, εγκλωβισμένη σε παρωχημένες εμμονές, ενώ είναι ξεκάθαρο αδιέξοδο. Το ¨βλέποντας και κάνοντας ¨ είναι επικίνδυνο, το δημόσιο δεν μπορεί αυτή τη στιγμή να αποταμιεύει για το μέλλον, σα να ήταν ένας  καιροσκόπος ιδιώτης που περιμένει ¨καλύτερη ευκαιρία¨ ή ένας φοβισμένος ιδιώτης  που φυλάγεται γιατί αύριο θα είναι όλα ακριβότερα. Αντιθέτως οφείλει να  ηρεμήσει αυτούς  τους δύο  αξιοποιώντας  όλα τα διαθέσιμα εδώ και τώρα, μαξιλάρια, ταμείο ανάκαμψης, δημοσιονομικό χώρο. ( Ειδικά το τελευταίο, όσο αφορά την εξυπηρέτηση του χρέους , με την ευλαβική έννοια της σταθεροποίησης του λόγου προς ΑΕΠ, έχει χάσει το νόημα του, μάλλον για ¨ πάντα¨. Η επικέντρωση δε στο χρέος και στα ελλείματα βαθαίνει την ύφεση.)

Αυτή η ρητορική περί της επιστροφής στην κανονικότητα ή ακόμη χειρότερα,  η προσπάθεια επιστροφής στο¨ κανονικό¨ παρελθόν, είναι αυταπάτη.  Τίποτα δε μπορεί να είναι ίδιο μετά τις κρίσεις και την πανδημία. Ακόμη και να ήταν  όμως, γιατί να επιδιώκουμε  μια ¨ κανονικότητα ¨ που μας έφερε εδώ που βρισκόμαστε,  στη  δίνη της αβεβαιότητας; Για ποιόν μπορεί να είναι ελκυστικό;  Κι  εδώ εδράζεται η βαθύτερη αποτυχία της Κυβέρνησης, δεν έχει όραμα  να υλοποιήσει ούτε καν αντιλαμβάνεται  την πραγματικότητα γι αυτό αναμασά το επικίνδυνο χτες , πασπαλισμένο με αυταρέσκεια, αυταρχισμό και  πολύ επικοινωνία.

Παλαιότερα άρθρα: